„Nowe Miasto” i Krakowskie Centrum Komunikacyjne

Nazwa wzięła się stąd, że w Krakowie, w przeciwieństwie do większości dużych miast, mamy nieprzerwanie od 1257 roku to samo centrum miasta. Ta przestrzeń nie została nigdy zniszczona – to bardzo dobrze, ale też przez lata nie udało się wytworzyć alternatywnego obszaru, który uzupełniałby funkcje centrum. Dlatego w latach 90. uznaliśmy, że nadeszła pora, by owe nowe miasto zbudować – tłumaczy Krzysztof Görlich, wiceprezydent Krakowa w latach 1994-1998. – Ulica Pawia miała być adresem nr 1 w Krakowie, jeśli chodzi o przestrzenie biurowe najwyższej jakości. Podobne funkcje miała też pełnić ulica Lubicz, a w następnej kolejności ulice Mogilska i Powstania Warszawskiego. Pod tę śródmiejską funkcję CBD (centralnej dzielnicy biurowej) przygotowywano infrastrukturę, np. tunel Politechnika – rondo Mogilskie wraz z budową linii szybkiego tramwaju. Patrzyliśmy na ten projekt również z perspektywy potrzeb międzynarodowego biznesu. Zakładaliśmy, że skoro z Warszawy do Krakowa pociągiem można przejechać w dwie godziny (!!!), wiele firm zdecyduje się na lokowanie swych centrali w krakowskiej przydworcowej dzielnicy biznesu, a nie w stolicy.”

Historia przebudowy kluczowych obszarów komunikacyjnych Krakowa oraz zagospodarowania niezabudowanych i zaniedbanych terenów wokół Dworca Głównego sięga roku 1968. Wtedy to powołano Pracownię Centrum Komunikacyjnego która od 1980 pełniła rolę głównego projektanta KCK. Początkowo inwestycja finansowana była ze środków centralnych – rządowych, Polskich Kolei Państwowych oraz pochodzących od Gminy Kraków. Następnie udziałowcy: wojewoda krakowski, PKP i gmina Kraków utworzyli Spółkę KCK, której celem było przyspieszenie inwestycji i skoordynowanie działań. W tamtych latach przygotowano plan koordynacyjny dla KCK, rozstrzygnięto też konkurs na koncepcję urbanistyczną. Plany były atrakcyjne dla inwestorów – na rynku nieruchomości panował boom, a Kraków był jednym z nielicznych europejskich miast mających w zabytkowym śródmieściu ogromny, niezabudowany obszar, który można było od początku zaprojektować i ukształtować wedle potrzeb miasta. Na dodatek badania wskazywały, że przez ten obszar każdego tygodnia przewija się około miliona osób.

Jeszcze w 1989 roku przetarg dla inwestorów na zagospodarowanie KCK wygrała amerykańska firma Tishman Speyer Properties, deklarująca wydanie 700 mln zł na przekształcenie zdegradowanych terenów wokół dworca. Co dokładnie planował Tishman? Dzięki jego inwestycji zabytkowe serce Krakowa miało się powiększyć o 20 hektarów nowoczesnego centrum powiązanego z historyczną strukturą urbanistyczną. W pierwszym etapie Amerykanie mieli zbudować obiekty handlowe, usługowe i rozrywkowe, a także 22 tys. m kw. powierzchni biurowej. W drugim etapie miał powstać luksusowy hotel. Ulicy Pawiej wróżono los prestiżowego deptaka, a miastu miały przybyć dwa duże place miejskie: przy starym budynku dworca oraz u wylotu ul. Kurniki.

krakowskie-centrum-komunikacyjne-archiwalne

Wspaniała idea przebudowy kluczowego fragmenty miasta padła ofiarą raczkującej przedsiębiorczości władz Krakowa oraz centralnych a także sporów politycznych. W efekcie z pierwotnych wizji powstała jedynie galeria handlowa (według innego projektu) i hotel. Wyburzono także kamienicę przy ul. Pawiej i kilka mniejszych budynków dworcowych. Historię sporu szczegółowo przytacza portal Izby Przemysłowo-Handlowej w Krakowie:

„PKP przez prawie 3 lata zwlekały z przekazaniem Tishmanowi należących do nich terenów przydworcowych, mimo zawartych jeszcze w maju 2000 r. umów przedwstępnych. Pod koniec 2001 r. podpisanie umów ostatecznych osobiście zablokował wicepremier Marek Pol. Oficjalnym powodem było zredukowanie deklarowanej wcześniej przez TSP kwoty inwestycji w infrastrukturę dworcową (wielopoziomowy parking na płycie nad peronami, remont przejścia podziemnego z kasami, podjazd dworcowy ze stacją transformatorową) z 220 mln do 20 mln zł. Ale tak naprawdę wicepremier przeczytał w tygodniku „Nie” artykuł pt. „Kraków daje dupy”. Jak? Zaczęło się w 1998 r., kiedy amerykańska firma Tishman Speyer Properties wygrała przetarg dla inwestorów na zagospodarowanie Krakowskiego Centrum Komunikacyjnego, czyli budowanego od 30 lat nowego dworca kolejowego z przyległościami. Wizja zaprezentowana przez Amerykanów była porywająca: na zdegradowanych terenach wybudują kosztem 700 mln dolarów Nowe Miasto – wielki zespół obiektów handlowych, hotelowych, usługowych, rozrywkowych i biurowych. (…)

tishman-speyer-properties-krakow-1

Tishman chwalił się na międzynarodowych targach nieruchomości w Cannes krakowskim projektem. Natomiast w Krakowie chwalił się przyciągnięciem Tishmana ówczesny wiceprezydent miasta Krzysztof Goerlich. Pech chciał, że zaraz po podpisaniu przez niego umowy z amerykańskim partnerem o utworzeniu z gminą wspólnej spółki TST Polska 1, jego partia przegrała wybory samorządowe. Krzysztof Goerlich zamienił więc fotel wiceprezydenta na dyrektorski stołek u Tishmana. To bardzo nie spodobało się nowemu zarządowi miasta. (…) Umowa podpisana przez Goerlicha była, zdaniem Gołasia, niekorzystna dla miasta, które wniosło aportem do spółki TST Polska 1 grunty o wartości 11 mln zł, a wkład Tishmana zamknął się kwotą 4 tys. zł. Ponadto umowa nie przewidywała udziału przedstawiciela władz miasta w zarządzie spółki, a rozkład głosów w Radzie Nadzorczej wyglądał następująco: Tishman – 51, miasto – 50. Prezydent Gołaś renegocjował więc tę umowę, ale wiele nie zwojował. Amerykanie zastrzegli sobie w 1998 r. prawo odkupienia udziałów gminy w spółce TST Polska 1, czyli kupna miejskich gruntów.

tishman-speyer-properties-krakow-2

W lipcu 2002 r. Tishman wezwał Urząd Miasta Krakowa do zbycia udziałów z spółce TST Polska 1, informując jednocześnie, że wydatki na inwestycję wyniosły 92 mln zł. Budżet gminy zasili kwota 15,7 mln zł za najatrakcyjniejsze tereny w mieście przekazane Tishmanowi – jest to owe 11 mln zł powiększone o współczynnik waloryzacji wynoszący 10 proc. rocznie. Jedyny zysk, na jaki odtąd może liczyć samorząd, to podatek od nieruchomości. Na mocy jednej z umów podpisanych przez prezydenta Majchrowskiego powstał wspólny Zespół Koordynacyjny, w którym miasto może wszakże występować już tylko w roli obserwatora poczynań Tishmana, a właściwie ECE. Bo tak naprawdę inwestycję realizuje „agent leasingowy” TSP, czyli niemiecki koncern ECE, znany w Polsce np. z wybudowania Galerii Dominikańskiej we Wrocławiu czy podobnego obiektu w Łodzi.

tishman-speyer-properties-krakow-3

Wizje Nowego Miasta pożegnaliśmy z powodu wieloletniej bierności i silnych kłótni politycznych.  Zdaniem Görlicha AWS chciała wszystko zrobić lepiej i „po swojemu”. Porzucono m.in. rozwiązania planistyczne poprzedników. – Prezydent Gołaś zakwestionował też rozwiązania prawne umowy między Tishmanem i miastem. Skutkiem tego Tishman sprzedał prawa do projektu firmie ECE, która była wcześniej uczestnikiem postępowania konkursowego na teren KCK, ale ponieważ proponowała wyłącznie budowę galerii handlowej, nie została wybrana. Przez rozstrzygnięcia Andrzeja Gołasia mogła powrócić ze swoim projektem, odrzuconym wcześniej przez komisję konkursową jako niezgodnym z planem koordynacyjnym dla tej części miasta – mówi Görlich.

Obszar Galerii Krakowskiej i Dworca Głównego PKP

krakowskie-centrum-komunikacyjne-1 krakowskie-centrum-komunikacyjne-2 krakowskie-centrum-komunikacyjne-3

Znaczenie Krakowskiego Centrum Komunikacyjnego związane jest przede wszystkim z jego strategicznym położeniem – ścisły obszar KCK obejmuje obszar pomiędzy: węzłem 29 listopada, Alejami Trzech Wieszczów z wiaduktem kolejowym, ulicą Pawią – Warszawską, Lubicz i Rondem Mogilskim z ul. Lubomirskiego oraz *Galicyjską. Na wspominanym obszarze mieści się szereg kluczowych obiektów komunikacyjnych lub pełniących ważną funkcję dla mieszkańców i podróżnych: dworzec kolejowy, dworzec autobusowy, peron do odpraw lotniczych, obiekty komercyjne (hotelowo-biurowo-handlowe) po stronie zachodniej dworca oraz obiekty mieszkalne w części północno-wschodniej na terenie dawnych terenów należących do wojska.

Finalnie Nowe Miasto i Krakowskie Centrum Komunikacyjne tworzą następujące obiekty i inwestycje:

  • przebudowany dworzec kolejowy Kraków Główny (naziemny) a od 2014 roku również kolejna faza inwestycji – pierwszy w Polsce dworzec kolejowy z kasami pod peronami kolejowymi
  • główna płyta parkingowa nad peronami Dworca Głównego
  • dwupoziomowy Regionalny Dworzec Autobusowy wraz z tunelem pieszym przebiegającym pod dworcem PKP
  • fragment Krakowskiego Szybkiego Tramwaju wraz z tunelem tramwajowym od Ronda Mogilskiego, pod Dworcem Głównym, Galerią Krakowską aż do Politechniki Krakowskiej
  • tunel drogowy pod Dworcem Głównym w układzie 2×2 + obszary awaryjne
  • dwupoziomowa ul. Wita Stwosza: na poziomie „zero” pierwsze rondo kieruje ruch od strony Ronda Mogilskiego do Regionalnego Dworca Autobusowego (poziom 0) i do tunelu samochodowego pod Galerią Krakowską, drugie rondo obsługuje ruch do Muzeum Armii Krajowej, na poziom +1 Regionalnego Dworca Autobusowego oraz na górną płytę parkingową nad dworcem PKP i na parking piętrowy nad Galerią Krakowską, poziom +1 ul. Wita Stwosza jest fragmentem drugiej obwodnicy miasta – przelotową trasą pomiędzy Rondem Mogilskim a węzłem 29 listopada
  • Galeria Krakowska, 3-pozimowe największe centrum handlowe w Krakowie wraz z 2-poziomowym parkingiem nad piętrami handlowymi
  • przebudowa ul. Pawiej i budowa tradycyjnego torowiska wzdłuż zachodniej ściany Galerii Krakowskiej od ul. Westerplatte do ul. Kamiennej
  • przebudowa Ronda Mogilskiego do skrzyżowania 2 poziomowego (na poziomie „-1” ruch pieszy, rowerowy, tramwajowy pod estakadami i w tunelu pod ul. Lubomirskiego, na poziomie „0” ruch samochodowy oraz komunikacja autobusowa
  • połączenie torowiska z ul. Pawiej oraz tunelu pod Galerią Krakowską wraz z przebudową linii tramwajowej i modernizacją pętli przy ul. Kamiennej
  • budownictwo komercyjne i mieszkaniowe (Angel City, hotele Ibis, Puro Hotel, Andel’s Hotel)
  • budownictwo mieszkaniowe w części północno-wschodniej na dawnych terenach wojskowych pomiędzy ul. Rakowicką a ul. Wita Stwosza (osiedle Apartamenty Novum)
  • planowana budowa ul.*Galicyjskiej – przedłużenie ul. Wita Stwosza od al. 29 listopada do ul. Opolskiej i dalej aż do wylotu na Warszawę

 Budowa tunelu tramwajowego, rok 2004

hp photosmart 720 hp photosmart 720 hp photosmart 720 hp photosmart 720 hp photosmart 720 hp photosmart 720 hp photosmart 720

* W związku z powstaniem w 2014 roku małej ul. Galicyjskiej w Dzielnicy Czyżyny (dojazd do Centrum Wystawienniczego Kraków Expo od ul. Centralnej obok ZIKiT) ulica planowana ulica będzie nosiła inną nazwę. Dla ułatwienia wykorzystano nazwę używaną w projekcie KCK.

 źródła:

/ http://riad.pk.edu.pl/~naszapol/archiwum/NR33/TEXT/28_29.htm
/ http://www.iph.krakow.pl/?a=page&id=30&list_id=158&paper_id=166
/ http://krakow.gazeta.pl/krakow/1,35812,14057227,Nowe_centrum_Krakowa__czyli_marzenia_o_Manhattanie.html